ဧရာဝတီ လွမ်းအိမ်

ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု နောက်ခံသမိုင်း

မျက်မှောက်ကာလ ၂၁ ရာစုအတွင်း လူသားမျိုးနွယ်စုများ ရင်ဆိုင်နေရသည့် အကြီးမားဆုံးသော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်မှာ ရာသီဥတုဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲမှု (Climate Change) နှင့် ကမ္ဘာ့အပူချိန် မြင့်မားလာမှု (Global Warming) ပင်ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သောဆယ်စုနှစ်များစွာကပင် သိပ္ပံပညာရှင် များ သတိပေးခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါတွင်မူ ထိုဘေးအန္တရာယ်မှာ ကျွန်ုပ်တို့၏ အိမ်တံခါးဝသို့ ဆိုက်ဆိုက်မြိုက်မြိုက် ရောက်ရှိလာပြီဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် အာရှတိုက်၏ အပူပိုင်းဒေသတွင် တည်ရှိသော မြန်မာနိုင်ငံအတွက် နွေရာသီ၏အပူရှိန်သည် နှစ်စဉ်နှင့်အမျှ စံချိန်တင်မြင့်မားလာပြီး ပြည်သူလူထု၏ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်ကိုပါ ခြိမ်းခြောက်လာသည့်အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေ သည်။

ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ လူသားတို့၏ လိုအင်ဆန္ဒများကြောင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖျက်ဆီးခဲ့ခြင်းနှင့် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများမှထွက်ရှိလာသော ဖန်လုံအိမ် ဓာတ်ငွေ့ (Greenhouse Gases) များကြောင့် ဖြစ်သည်။ လေထုအတွင်း ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် (CO2) ပါဝင်မှုနှုန်းသည် စက်မှုခေတ်ဦးကာလကထက် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ဤဓာတ်ငွေ့များသည် ကမ္ဘာ့လေထုအပြင်ဘက်သို့ ပြန်လည်ထွက်ခွာသွားရမည့် အပူလှိုင်းများကို ပိတ်ဆို့ထားခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာကြီးသည် ဖန်လုံအိမ် တစ်ခုကဲ့သို့ ပူနွေးလာခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ပူနွေး လာမှုသည် ဝင်ရိုးစွန်းရှိ ရေခဲတောင်များကို အရည်ပျော်စေရုံသာမက သမုဒ္ဒရာရေမျက်နှာပြင် အပူချိန်ကိုပါပြောင်းလဲစေကာ အယ်လ်နီညိုကဲ့သို့သော ဆိုးရွားသည့် မိုးလေဝသဖြစ်စဉ်များကို ဖိတ်ခေါ်နေခြင်းဖြစ်သည်။

အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် သက်ရောက်မှုအသေးစိတ်

​မြန်မာနိုင်ငံ၏ နွေရာသီအပူချိန်ကို အဓိက ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်နေသည်မှာ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အတွင်းရှိ ရေစီးကြောင်းများပြောင်းလဲမှု သို့မဟုတ် အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်ပင်ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အရှေ့လေများတိုက်ခတ်နေသော်လည်း အယ်လ်နီညိုဖြစ်ပေါ်ချိန်တွင် ထိုလေများ အားနည်းသွားကာ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းတွင် ရေမျက်နှာပြင်အပူချိန် ပုံမှန်ထက်မြင့်တက်လာ သည်။ ဤပြောင်းလဲမှုသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လေထုဖိအားစနစ်ကို ကမောက်ကမဖြစ်စေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွက်မူ အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်သည် အောက်ပါဆိုးကျိုးများကို သက်ရောက်လေ့ရှိသည်-

​၁။      အပူချိန် အဆမတန်မြင့်တက်ခြင်း

          အယ်လ်နီညိုဖြစ်ပေါ်သောနှစ်များတွင် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သော မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် အမြင့်ဆုံး အပူချိန်သည် 45°C မှ 47°C အထိပင် ရောက်ရှိနိုင်ကာ စံချိန်တင် အပူလှိုင်းများကို ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသည်။

​၂။       မိုးရွာသွန်းမှု နည်းပါးခြင်း

          မိုးကြိုကာလများတွင် ရွာသွန်းလေ့ရှိသော မိုးများ ခေါင်းပါးသွားခြင်းကြောင့် မြေအောက်ရေ မျက်နှာပြင်နိမ့်ကျသွားခြင်းနှင့် ရေတွင်းရေကန် များခန်းခြောက်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤသည် မှာ ကျေးလက်ဒေသရှိ လူသားများနှင့် တိရစ္ဆာန်များအတွက် သောက်သုံးရေပြတ်လပ်မှုအန္တရာယ်ကို ဖြစ်စေသည်။

​၃။      မိုးဦးနောက်ကျခြင်း

          ပုံမှန်မိုးဝင်ရမည့်အချိန်ထက် နောက်ကျခြင်းကြောင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကို ထိခိုက်စေကာ အပူရှိန်ပြင်းထန်သည့်ကာလကို ပိုမိုရှည်ကြာစေသည်။

သစ်တောပြုန်းတီးမှုနှင့် သဘာဝ၏ အပူထိန်းစနစ်ပျက်စီးခြင်း

​ သစ်ပင်များသည် ကမ္ဘာကြီး၏အဆုတ်များ ဖြစ်ရုံသာမက သဘာဝ၏ အပူထိန်းကိရိယာများ လည်းဖြစ်ကြသည်။ သစ်ပင်များ၏ အရွက်များမှ ရေငွေ့ပြန်ခြင်းဖြစ်စဉ်သည် ပတ်ဝန်းကျင်လေထုကို အေးမြစေသည်။ သစ်ပင်ကြီးတစ်ပင်သည် လေအေးပေးစက်ငါးလုံးနီးပါး၏ အအေးပေးနိုင်စွမ်းနှင့်ညီမျှသည်ဟုဆိုကြသည်။ သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း သစ်တောဖုံးလွှမ်းမှုဧရိယာသည် စိုးရိမ်ဖွယ်ရာလျော့နည်းလာခဲ့သည်။ သစ်တောများပြုန်းတီးသွားသောအခါ မြေပြင်ပေါ်သို့ နေရောင်ခြည်တိုက်ရိုက်ကျရောက်ကာ မြေသားအတွင်းရှိ စိုထိုင်းဆများကို မြန်မြန်ဆန်ဆန် ခန်းခြောက်စေသည်။ အမြစ်များမှ ရေကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်စွမ်း မရှိတော့သည့်အတွက် ရေစက်ဝန်း (Water Cycle) ပျက်စီးကာ အပူချိန်ကို ပိုမိုမြင့်တက်စေသည်။ ထို့ကြောင့် သစ်တောပြုန်းတီးခြင်းသည် နွေရာသီကို ပိုမိုပူပြင်းစေသည့်အပြင် မိုးခေါင်ခြင်းနှင့် မြေဆီလွှာပျက်စီးခြင်းတို့ကိုပါ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အဓိကအကြောင်းရင်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။

အပူဒဏ်နှင့် လူသားတို့၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ် တုံ့ပြန်မှုများ

လူသားတို့၏ခန္ဓာကိုယ်သည် အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသော အပူချိန်ထိန်းညှိစနစ်တစ်ခုကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြ သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် လူတစ်ဦး၏ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ပိုင်းအပူချိန်သည် 98.6°F (37°C)ဝန်းကျင်တွင် အမြဲတည်ရှိနေရန် ဦးနှောက်အတွင်းရှိ ဟိုက်ပိုသလာ မတ်စ် (Hypothalamus) က ထိန်းချုပ်ပေးထား သည်။ သို့သော် ပြင်ပလေထုအပူချိန်သည် ခန္ဓာကိုယ် အပူချိန်ထက် မြင့်တက်လာသောအခါ သို့မဟုတ် စိုထိုင်းဆ မြင့်မားလွန်းသောအခါ ခန္ဓာကိုယ်သည် ပိုလျှံနေသောအပူများကို အပြင်သို့စွန့်ထုတ်ရန် ခက်ခဲလာသည်။ ခန္ဓာကိုယ်က အပူကိုစွန့်ထုတ်သည့် နည်းလမ်း (၄) မျိုးရှိသည် -

၁။      အပူစီးကူးခြင်း (Conduction)

ပိုအေးသောအရာဝတ္ထုများနှင့် ထိတွေ့ခြင်း ဖြင့် အပူစွန့်ခြင်း။

၂။       အပူလျှပ်ကူးခြင်း (Convection)

          အေးသောလေ သို့မဟုတ် ရေက ခန္ဓာကိုယ် အနီးမှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားခြင်းဖြင့် အပူကို သယ်ဆောင်သွားခြင်း။

၃။      အပူဖြာထွက်ခြင်း (Radiation)

          လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများအသွင်ဖြင့် အပူကို ပတ်ဝန်းကျင်သို့ ထုတ်လွှတ်ခြင်း။

၄။      အငွေ့ပြန်ခြင်း (Evaporation)

          ၎င်းသည် အထိရောက်ဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်ပြီး ချွေးထွက်ခြင်းမှတစ်ဆင့် အပူကိုလျှော့ချခြင်းဖြစ်သည်။

ချွေးထွက်ခြင်းနှင့် ရေဓာတ်ဆုံးရှုံးမှုဖြစ်စဉ်

ပြင်ပအပူချိန် ပြင်းထန်လာသောအခါ ဦးနှောက်က အရေပြားအောက်ရှိ သွေးကြောများကို ကျယ်စေရန် (Vasodilation) အမိန့်ပေးသည်။ ထိုအခါ သွေးများသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းပိုင်းမှ အရေပြားမျက်နှာပြင်သို့ စီးဆင်းလာပြီး အပူကိုသယ်ဆောင်လာကြသည်။ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် ချွေးဂလင်းများက ချွေးများကို ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ထိုချွေးများ အရေပြားပေါ်မှ အငွေ့ပြန်သွား သည့်အခါ ခန္ဓာကိုယ်ကို အေးမြသွားစေသည်။ သို့သော် ဤဖြစ်စဉ်အတွက် ပေးဆပ်ရသည့်တန်ဖိုး မှာ “ရေဓာတ်နှင့် ဆားဓာတ်” ဆုံးရှုံးမှုဖြစ်သည်။ ပြင်းထန်သောအပူရှိန်အောက်တွင် လူတစ်ဦးသည် တစ်နာရီလျှင် ချွေးတစ်လီတာမှ နှစ်လီတာအထိ ထွက်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ ထိုသို့ ချွေးထွက်လွန်သောအခါ သွေးထဲတွင် ရှိသင့်သောရေပမာဏ လျော့နည်းသွားပြီး သွေးများပျစ်လာသည်။ နှလုံးသည် ပျစ်နေသော သွေးများကို ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ရောက်အောင် ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ညှစ်ထုတ်ရသဖြင့် နှလုံးခုန်နှုန်းမြန်လာပြီး နှလုံးအမောဖောက်ခြင်း (Cardiac Stress) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

အပူလျှပ်ခြင်း (Heatstroke) ၏ ဇီဝကမ္မဗေဒ

အပူချိန်သည် 104°F (40°C) ထက်ကျော်လွန်သွားပြီး ခန္ဓာကိုယ်က အပူကို လုံးဝမထိန်းချုပ်နိုင် တော့သည့်အခြေအနေကို “အပူလျှပ်ခြင်း” ဟု ခေါ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် ခန္ဓာကိုယ်၏ အပူထိန်းစနစ်သည် လုံးဝရပ်ဆိုင်းသွားတတ်သည်။ အန္တရာယ်အရှိဆုံးမှာ ချွေးမထွက်တော့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အရေပြားသည် ပူပြီးခြောက်သွေ့လာကာ အတွင်းကလီစာများဖြစ်ကြသော ဦးနှောက်၊ အသည်းနှင့် ကျောက်ကပ်တို့သည် အပူဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးလာကြသည်။ ​ဦးနှောက်ဆဲလ်များသည် အပူဒဏ်ကို အလွန်ခံနိုင်ရည်နည်းသဖြင့် အပူလျှပ် ခြင်းခံရသူများသည် စိတ်ကယောင်ချောက်ချား ဖြစ်ခြင်း၊ သတိလစ်ခြင်းနှင့် အတက်ရောဂါကဲ့သို့ တက်ခြင်းများဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ အချိန်မီကုသမှု မရရှိပါက အတွင်းကလီစာများ အလုပ်မလုပ်တော့ဘဲ အသက်ဆုံးရှုံးရသည်အထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်။

အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်နည်းသောလူစုများ

အပူဒဏ်ကို လူတိုင်းခံစားရသော်လည်း အောက်ပါလူအုပ်စုများသည် ပိုမိုအန္တရာယ်ရှိသည်-

၁။      ကလေးငယ်များ

          ၎င်းတို့၏ခန္ဓာကိုယ်သည် ကြီးထွားဆဲဖြစ်ပြီး အပူထိန်းစနစ်မှာ လူကြီးများကဲ့သို့ မပြည့်စုံသေးပေ။ ထို့ပြင် ခန္ဓာကိုယ် အရွယ်အစားနှင့်နှိုင်းယှဉ်လျှင် အရေပြားဧရိယာများသဖြင့် အပူကို ပိုမိုစုပ်ယူလွယ်သည်။

၂။       သက်ကြီးရွယ်အိုများ

          အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ ချွေးဂလင်းများ အလုပ်လုပ်ပုံလျော့နည်းလာပြီး ခန္ဓာကိုယ်က ရေဓာတ်လိုအပ်မှုကို သိရှိနိုင်စွမ်း (ရေငတ်စိတ်) လျော့နည်းသွားတတ်သည်။

၃။      နာတာရှည် ရောဂါသည်များ

          နှလုံးရောဂါ၊ ဆီးချိုရောဂါနှင့် ကျောက်ကပ် ရောဂါအခံရှိသူများသည် အပူဒဏ်ကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော သွေးဖိအားပြောင်းလဲမှုကို ခံနိုင်ရည်မရှိကြပေ။

၄။      ကိုယ်ဝန်ဆောင် မိခင်များ

          ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ဇီဝကမ္မပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အပူဒဏ်ကို ပိုမိုထိခိုက်လွယ်သည်။

နွေရာသီနှင့် အစားအသောက်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သောရောဂါများ (Foodborne Diseases)

နွေရာသီ၏ ပြင်းထန်သောအပူရှိန်သည် လူသားများကိုသာမက ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အဏုဇီဝပိုးမွှားများ (Microorganisms) ကိုလည်း လျင်မြန်စွာပွားများ လာစေသည်။ အပူချိန် 4°C မှ 60°C အတွင်းသည် ဗက်တီးရီးယားပိုးများ အဆမတန်ပွားများရန် အကောင်းဆုံးအခြေအနေ (Danger Zone) ဖြစ် သည်။ ထို့ကြောင့် နွေရာသီတွင် အစားအသောက်များ လွယ်လွယ်ကူကူ သိုးဟောင်းသွားခြင်း၊ ပုပ်သိုးသွား ခြင်းတို့သည် အပူဒဏ်၏ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများဖြစ်သည်။

၁။      ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါနှင့် အစာအဆိပ်သင့်ခြင်း

          နွေရာသီတွင် အဖြစ်အများဆုံးမှာ အစာအဆိပ်သင့်ခြင်းဖြစ်သည်။ အစားအသောက်များကို စနစ် တကျမသိမ်းဆည်းခြင်း၊ ယင်နားခံခြင်းနှင့် မလတ်ဆတ်သော အသား၊ ငါးများကို စားသုံးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသည်။

အထူးသဖြင့် ဆော်လ်မိုနဲလား (Salmonella) နှင့် အီကိုလိုင် (E. coli) ကဲ့သို့သော ဗက်တီးရီးယားပိုး များသည် အပူရှိန်အောက်တွင် မိနစ်ပိုင်းအတွင်း အဆပေါင်းများစွာ ပွားများနိုင်ကြသည်။ ​ အစာ အဆိပ်သင့်ပါက အော့အန်ခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်ရစ်နာခြင်း နှင့် ပြင်းထန်စွာဝမ်းလျှောခြင်းတို့ကို ခံစားရတတ်ပြီး ရေဓာတ်ခန်းခြောက်မှု (Dehydration) ကြောင့် အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်ပါသည်။

၂။       ကာလဝမ်းရောဂါ (Cholera)

          ကာလဝမ်းရောဂါသည် သန့်ရှင်းမှုမရှိသောရေနှင့် အစားအသောက်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ပြင်းထန်သည့်ရောဂါဖြစ်သည်။ နွေရာသီတွင် ရေရှားပါးမှုကြောင့် မသန့်ရှင်းသောရေများမှ ကာလဝမ်းရောဂါပိုး (Vibrio cholerae) ကူးစက်ရန် လွယ်ကူသွားသည်။ ဤရောဂါသည် ဆန်ဆေးရည်ကဲ့သို့ ဝမ်းများသွားခြင်းကိုဖြစ်စေပြီး နာရီပိုင်းအတွင်း လူကိုညှိုးနွမ်းသွားစေကာ ကုသမှုနောက်ကျပါက အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်သည်အထိ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းလှသည်။

​၃။      အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါ (Typhoid Fever)

          တိုက်ဖွိုက်ဟုခေါ်သော အူရောင်ငန်းဖျားသည်လည်း နွေရာသီ၏အပူဒဏ်နှင့်အတူ ယှဉ်တွဲ ပါလာတတ်သော ဘေးဆိုးတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပိုးရှိ သောသူ၏ မစင် သို့မဟုတ် ဆီးမှတစ်ဆင့် ရေနှင့် အစားအသောက်ထဲသို့ ပိုးများရောက်ရှိသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖျားခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ နုံးချည့် ခြင်းနှင့် အစာအိမ်နာခြင်းတို့သည် အဓိကလက္ခဏာ များဖြစ်ကြသည်။ နွေရာသီလမ်းဘေးစာများနှင့် ဖျော်ရည်များတွင် အသုံးပြုသောရေခဲများသည် မသန့်ရှင်းပါက တိုက်ဖွိုက်ပိုးကူးစက်ရန် အဓိက အရင်းအမြစ်များ ဖြစ်လာတတ်သည်။

ရေအရင်းအမြစ်ရှားပါးမှုနှင့် ကျန်းမာရေးဆက်စပ်ချက်

​နွေရာသီတွင် အပူရှိန်ကြောင့် မြေပေါ်ရေနှင့် မြေအောက်ရေအရင်းအမြစ်များ ခန်းခြောက်လာ ခြင်းသည် ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်ကို ပိုမိုကြီးထွားစေသည်။

ရေရှားပါးလာသောအခါ လူများသည် လက်ဆေးခြင်း၊ တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေးပြုလုပ် ခြင်းတို့ကို လျှော့ချလာကြသည်။ ဤသည်မှာ ရောဂါပိုးမွှားများပျံ့နှံ့ရန် အခွင့်အလမ်းပိုပေး သကဲ့သို့ဖြစ်နေသည်။

​မသန့်ရှင်းသောရေကို သုံးစွဲရခြင်း

သောက်သုံးရေ ပြတ်လပ်လာသောအခါ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နုန်းတင်နေသောကန်ရေ များ သို့မဟုတ် မသန့်ရှင်းသောမြစ်ရေများကို တိုက်ရိုက်သုံးစွဲလာကြသဖြင့် ရေမှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သောရောဂါများ (Waterborne Diseases) ပေါများလာရခြင်းဖြစ်သည်။

နေရောင်ခြည်နှင့် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်၏သဘာဝ

​နွေရာသီ၏ ပြင်းထန်သောအပူရှိန်နှင့်အတူ ပါလာသည်မှာ မြင်နိုင်သောအလင်းရောင်သာမက မျက်စိဖြင့်မမြင်နိုင်သော ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် (UV) များဖြစ်သည်။ UV ရောင်ခြည်ကို အဓိကအားဖြင့် UVA, UVB နှင့် UVC ဟူ၍ သုံးမျိုးခွဲခြားထားသော် လည်း ကမ္ဘာ့လေထုထဲသို့ UVA နှင့် UVB တို့သာ အဓိကကျရောက်လာကြသည်။ UVB သည် အရေပြားအပေါ်ယံလွှာကို လောင်ကျွမ်းစေပြီး UVA သည် အရေပြားအတွင်းပိုင်းအထိ ထိုးဖောက်ကာ အရေပြားကို အိုမင်းရင့်ရော်စေသည့်အပြင် ကင်ဆာ ဆဲလ်များဖြစ်ပေါ်စေရန် လှုံ့ဆော်ပေးသည်။

၁။      နေလောင်ခြင်း (Sunburn)

          နွေရာသီတွင် အကာအကွယ်မပါဘဲ နေရောင်ခြည်အောက်၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာနေထိုင်ပါက အရေပြားများ နီရဲလာခြင်း၊ ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်းနှင့် အရည်ကြည်ဖုများထွက်ခြင်းတို့ ဖြစ်တတ်သည်။ နေလောင်ခြင်းသည် အရေပြားဆဲလ်များ၏ DNA ကို ထိခိုက်စေသဖြင့် ရေရှည်တွင် အရေပြားကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။

​၂။       အပူဖုနှင့်မိတ်ဖုများ (Heat Rash/Prickly Heat)

          ချွေးထွက်လွန်သောအခါ ချွေးပေါက်များ ပိတ်ဆို့သွားပြီး အရေပြားအောက်တွင် ချွေးများ အောင်းနေခြင်းကြောင့် အနီဖုငယ်လေးများ ထွက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ယားယံခြင်းနှင့် စူးခနဲ စူးခနဲ ခံစားရခြင်းတို့ဖြစ်တတ်ပြီး ကလေးငယ်များတွင် ပိုမိုအဖြစ်များသည်။ သန့်ရှင်းမှုမရှိပါက ထိုအဖု များမှတစ်ဆင့် ပြည်တည်နာများနှင့် တခြား အရေပြားပိုးဝင်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

​၃။      အရေပြား မှိုရောဂါများ (Fungal Infections)

          နွေရာသီ၏ စိုထိုင်းဆနှင့် ချွေးထွက်ခြင်းသည် မှိုပိုးများပွားများရန် အကောင်းဆုံးပတ်ဝန်းကျင် ဖြစ်သည်။ သင်းချာ၊ ပွေး၊ ညှင်း စသည့် ရောဂါများသည် ချွေးအောင်းတတ်သောနေရာများ (ဥပမာ- ချိုင်း၊ ပေါင်ကြား)တွင် အဖြစ်များလာသည်။ တစ်ကိုယ်ရေ သန့်ရှင်းမှုအားနည်းခြင်းနှင့် အဝတ်အစားများကို လဲလှယ်ခြင်းမပြုပါက ဤမှိုရောဂါများမှာ ကုသရ ခက်ခဲသောအဆင့်သို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်ပါသည်။

မျက်စိကျန်းမာရေးနှင့် အပူဒဏ်

အပူရှိန်ပြင်းထန်မှုသည် အရေပြားကိုသာမက ကျွန်ုပ်တို့၏ နုနယ်သောမျက်စိများကိုလည်း ထိခိုက်စေသည်။

          ပြင်းထန်သောအပူရှိန်နှင့် လေပူများကြောင့် မျက်စိအတွင်းရှိ မျက်ရည်လွှာများ လျင်မြန်စွာ ခန်းခြောက်သွားတတ်သည်။ မျက်စိစပ်ခြင်း၊ ကျိန်းခြင်းနှင့် အမြင်အာရုံဝေဝါးခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

          နွေရာသီတွင် ဖုန်မှုန့်များပေါများခြင်းနှင့် ရေမသန့်ခြင်းတို့ကြောင့် ဗက်တီးရီးယား သို့မဟုတ် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများ မျက်စိအတွင်းဝင်ရောက်ကာ မျက်စိနာခြင်းများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဖြစ်ပွားတတ်သည်။

          UV ရောင်ခြည်နှင့် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထိတွေ့ခြင်းသည် ရေရှည်တွင် မျက်စိအတွင်းတိမ်ဖြစ်ပေါ်မှုကို မြန်ဆန်စေပြီး အမြင်အာရုံကွယ်ပျောက်သည်အထိ ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

​နေအိမ်နှင့် အဆောက်အအုံများအတွင်း အပူဒဏ်လျှော့ချရေးနည်းလမ်းများ

နွေရာသီတွင် ကျွန်ုပ်တို့ အချိန်အများဆုံး ကုန်ဆုံးရာနေရာမှာ နေအိမ်များဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် အိမ်တွင်းအပူချိန်သည် ပြင်ပထက် ပိုမိုပူပြင်းနေပါက လူတို့၏ အနားယူမှုကိုနှောင့်ယှက် ရုံသာမက ကျန်းမာရေးကိုပါ ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ အိမ်တွင်းအေးမြစေရန်အတွက် လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများ (လေအေးပေးစက်၊ ပန်ကာ) ကိုသာ အားကိုးနေခြင်းထက် သဘာဝနည်းလမ်းများကို သိပ္ပံနည်းကျ အသုံးချရန်လိုအပ်သည်။

​၁။ လေဝင်လေထွက်စနစ် (Ventilation System)

အိမ်တွင်းရှိ ပူနွေးသောလေများသည် အပေါ်သို့တက်လေ့ရှိသည့် သဘောသဘာဝ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အိမ်၏အပေါ်ဘက်တွင် လေဝင်လေထွက်ပေါက်များထားရှိခြင်းက အပူများကို အပြင်သို့ စွန့်ထုတ်ရန် ကူညီပေးသည်။ နေ့လယ်ဘက် နေပူရှိန်ပြင်းချိန်တွင် ပြတင်းပေါက်များကို ပိတ်ထားပြီး လိုက်ကာများချထားခြင်းဖြင့် ပြင်ပမှ အပူလှိုင်းများ အိမ်ထဲသို့ဝင်ရောက်ခြင်းကို တားဆီးနိုင်သည်။ ညဘက် အပူချိန်ကျဆင်းသွားချိန်တွင်မူ ပြတင်းပေါက်အားလုံးကိုဖွင့်ကာ လေအေးများကို အိမ်ထဲသို့ စီးဝင်စေခြင်း (Cross Ventilation) ဖြင့် အိမ်ကို ပြန်လည်အေးမြစေနိုင်သည်။

​၂။ အမိုးနှင့် နံရံများ၏ အပူဒဏ်ကိုကာကွယ်ခြင်း

မြန်မာနိုင်ငံရှိ အိမ်အများစုမှာ သွပ်မိုးများဖြစ်ကြသဖြင့် နေရောင်ခြည်အပူကို တိုက်ရိုက်စုပ်ယူ တတ်သည်။ အိမ်ခေါင်မိုးကို အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အလင်းပြန်နိုင်သော ဆေးများသုတ်ပေးခြင်းဖြင့် နေရောင်ခြည်၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ပြန်ကန်ထွက်သွားစေနိုင်သည်။​ မျက်နှာကြက်နှင့် အမိုး ကြားတွင် အပူကာပြားများ ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် အမိုးမှ ကျဆင်းလာသောအပူရှိန်ကို အခန်းထဲသို့ မရောက်အောင် တားဆီးနိုင်သည်။

အဝတ်အထည်ရွေးချယ်မှုနှင့်

အရောင်၏ သိပ္ပံနည်းကျသဘောတရား

နွေရာသီတွင် ဝတ်ဆင်သည့် အဝတ်အထည်များသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကို အတက်အကျဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက်တစ်ချက် ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံနည်းအရ အနက်ရောင်နှင့် အရောင် ရင့်သောအထည်များသည် နေရောင်ခြည်ထဲရှိ လှိုင်းအလျားအားလုံးကို စုပ်ယူပြီး အပူအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသည်။ အဖြူရောင်နှင့် အရောင်ဖျော့ သောအထည်များသည် နေရောင်ခြည်ကို အလင်း ပြန်စေသဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ကို ပိုမိုအေးမြစေသည်။ သို့သော် လေတိုက်ခတ်မှုရှိသောနေရာတွင် ပွပွ ချောင်ချောင်ဝတ်ဆင်ပါက အနက်ရောင်သည် ခန္ဓာကိုယ်မှထွက်သောအပူကို ပိုမိုစုပ်ယူပြီး လေနှင့် အတူ သယ်ဆောင်သွားနိုင်သည်ဟူသော ယူဆချက် အချို့လည်းရှိသည်။ သို့သော် နေပူထဲတွင်မူ အရောင်ဖျော့သည်က အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ချည်သား (Cotton) နှင့် ပိတ်ချော (Linen) ထည် များသည် လေဝင်လေထွက်ကောင်းမွန်ပြီး ချွေးကို စုပ်ယူနိုင်စွမ်းမြင့်မားသည်။ နိုင်လွန် (Nylon) သို့မဟုတ် ပိုလီစတာ (Polyester) ထည်များသည် ချွေးကိုမစုပ်ယူဘဲ အပူကို အောက်တွင်ပိတ်မိနေ စေသဖြင့် အပူဖုများထွက်ခြင်းကို အားပေးသည်။

အပူဒဏ်နှင့် စိတ်ကျန်းမာရေးဆက်စပ်မှု

နွေရာသီ၏ ပြင်းထန်သောအပူရှိန်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးကိုသာမက စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာတည်ငြိမ်မှုကိုပါ ကြီးမားစွာရိုက်ခတ်စေသည်။ သိပ္ပံနည်းကျ သုတေသနပြုချက်များအရ အပူချိန်မြင့်မားလာသည်နှင့်အမျှ လူသားတို့၏ စိတ်ခံစားမှုပြောင်းလဲခြင်း၊ စိတ်တိုလွယ်ခြင်းနှင့် ဆင်ခြင်တုံတရားလျော့နည်းခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်တတ် ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။

​၁။      အပူချိန်နှင့် စိတ်တိုဒေါသထွက်ခြင်း

          လူ့ခန္ဓာကိုယ်သည် အပူဒဏ်ကိုခံစားရသော အခါ စိတ်ဖိစီးမှုဟော်မုန်းဖြစ်သော ကော်တီစော (Cortisol) များထွက်ရှိလာသည်။ ထိုဟော်မုန်း ကြောင့် လူတို့သည် သာမန်ထက် ပိုမိုစိတ်တိုလွယ် ခြင်း၊ သည်းခံနိုင်စွမ်းလျော့နည်းခြင်းနှင့် ရန်လိုခြင်း (Aggression) တို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ နွေရာသီတွင် လမ်းမပေါ်၌ ယာဉ်မောင်းသူများအကြား ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားမှုများခြင်း၊ အိမ်တွင်းအကြမ်းဖက်မှုများ မြင့်တက်လာခြင်းတို့မှာ အပူဒဏ်ကြောင့် စိတ်မရှည် နိုင်မှုနှင့် တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်နေတတ်သည်။

​၂။       အိပ်စက်မှု ပြဿနာနှင့် စိတ်ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု

          အပူချိန်မြင့်မားလွန်းသောညများတွင် လူတို့ သည် ကောင်းမွန်စွာ အိပ်စက်နိုင်ခြင်းမရှိကြပေ။ ခန္ဓာကိုယ်သည် အနားယူရန်အတွက် အပူချိန် အနည်းငယ်ကျဆင်းရန် လိုအပ်သော်လည်း ပတ်ဝန်းကျင်က ပူနေပါက အိပ်မပျော်ခြင်း (Insomnia) ဖြစ်ပွားသည်။ အိပ်ရေးမဝခြင်းသည် နောက်တစ်နေ့၏ အာရုံစူးစိုက်မှုကို လျော့နည်းစေ ပြီး စိတ်ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု (Mental Fatigue) ကို ဖြစ်စေကာ လုပ်ငန်းခွင်အတွင်း အမှားအယွင်းများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

နိုင်ငံတကာ၏ အပူဒဏ်ကာကွယ်ရေး အကောင်းဆုံးအလေ့အကျင့်များ

          ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် အပူချိန်မြင့်တက်လာမှုသည် နိုင်ငံတကာပြဿနာတစ်ခုဖြစ်လာသည့် အတွက် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် အပူဒဏ်ကိုရင်ဆိုင်ရန် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်လာကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် စင်ကာပူနိုင်ငံကဲ့သို့ မြို့ပြနိုင်ငံများတွင် “City in a Garden” မူဝါဒကို ကျင့်သုံးပြီး အဆောက်အအုံများ၏ အမိုးနှင့် နံရံများတွင် သစ်ပင်များစိုက်ပျိုးခြင်း (Vertical Greening) ဖြင့် မြို့ပြအပူချိန်ကို လျှော့ချကြသည်။ ​ဩစတြေးလျနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံ များတွင်မူ အစိုးရက “Heat Action Plan” များကို ရေးဆွဲထားပြီး အပူချိန် အလွန်အမင်းမြင့်တက်မည့် နေ့ရက်များတွင် အများပြည်သူနားခိုရန် “Cooling Centers” (အေးမြသော အများသုံးနားနေဆောင် များ)ကို ဖွင့်လှစ်ပေးခြင်း၊ အလုပ်လုပ်ချိန်ကို ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်းနှင့် ရေဓာတ်ဖြည့်တင်းရန် နေရာများကို လမ်းဘေးများတွင် စီစဉ်ပေးခြင်းတို့ ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံ အတွက်လည်း အတုယူဖွယ်ရာကောင်းသောအချက်များဖြစ်သည်။

          အစိုးရနှင့် ပြည်သူတို့၏ ဟန်ချက်ညီပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု

          အပူဒဏ်ကို တစ်ဦးတစ်ယောက်တည်း သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတည်းက တိုက်ဖျက်၍ မရနိုင်ပေ။

​          အစိုးရ၏ အခန်းကဏ္ဍအနေဖြင့် မိုးလေဝသ နှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနက အချိန်နှင့် တစ်ပြေးညီ အပူချိန်သတိပေးချက်များကို ထုတ်ပြန် ပေးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနက အပူလျှပ်ခြင်း နှင့်ပတ်သက်၍ ရှေးဦးသူနာပြုစုနည်းများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပညာပေးခြင်းနှင့် လျှပ်စစ် ဓာတ်အားကို နွေရာသီတွင် အလှည့်ကျစနစ်ဖြင့် မျှတစွာခွဲဝေပေးခြင်းတို့သည် အလွန်အရေးကြီးသည်။

          ပြည်သူတို့၏ အခန်းကဏ္ဍအနေဖြင့် မိမိတို့ ၏ နေအိမ်ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သစ်ပင်တစ်ပင် စိုက်ပျိုးခြင်း၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို ချွေတာ သုံးစွဲခြင်းနှင့် အပူဒဏ်ခံစားနေရသော လမ်းဘေးရှိ မိမိထက်နိမ့်ပါးသူများ၊ တိရစ္ဆာန်များကို ရေကုသိုလ် ပြုခြင်းဖြင့် လူသားချင်းစာနာမှုကို ပြသရမည် ဖြစ်သည်။ နွေရာသီကို ကြံ့ကြံ့ခံအန်တုနိုင်မည့် အနာဂတ်​ကျွန်ုပ်တို့သည် သဘာဝတရား၏ အပြောင်းအလဲကို တားဆီး၍မရနိုင်သော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့၏ “သတိ” နှင့် “အသိ” ကို အသုံးပြုကာ ဘေးအန္တရာယ်ကိုလျှော့ချနိုင်သည်။ နွေရာသီသည် ပူလောင်သည်ဟုဆိုသော်လည်း အပူဒဏ်ကို ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်း၊ ရင်ဆိုင်တုံ့ပြန်ခြင်းနှင့် အနာဂတ်အတွက် ပြင်ဆင်ခြင်းဟူသော မဏ္ဍိုင် သုံးရပ်ကို စနစ်တကျ ကျင့်သုံးမည်ဆိုပါက ကျွန်ုပ်တို့၏ လူမှုအသိုက်အဝန်းသည် အေးမြသောနွေဦးကို ပြန်လည်ပိုင်ဆိုင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။

​နွေအပူရှိန်သည် ပြင်းထန်လှသော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့တွင် အသိပညာရှိနေသရွေ့ အကြောက် တရားမရှိဘဲ ကျန်းမာပျော်ရွှင်စွာ ဖြတ်သန်းနိုင်မည် မှာ ဧကန်မလွဲပင်ဖြစ်သည်။ မိမိကိုယ်ကို ဂရုစိုက် ပါ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ကို အေးမြအောင် ဝိုင်းဝန်းကူညီပါ၊ အပူဒဏ်အန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးကြပါစေကြောင်း ဆန္ဒပြုရင်း တိုက်တွန်းနှိုးဆော်အပ်ပါသည်။ ။